عقرب ۵, ۱۳۹۶

جايگاه افغانستان در سازش‌ها و كشمكش‌هاى منطقه و جهان

محمد عارف منصوری

تحولاتى به اين عمق و گسترده گى، نمي‌تواند محدود به منافع افغانستان باشد. بلكه فراتر از آن و در راستاى منافع جهانى و منطقه ى امريكا و ساير كشورها طرح ريزى شده. بناً به سود افغانستان خواهد بود تا منافع و مصالح محدود خود را در چارچوب چنين استراتيژى بزرگى جستجو نمايد و خود را از آسيب هاى احتمالى و جانبى آن محفوظ نگهدارد.

*****************

يكى از مشكلات بنيادين امروز افغانستان عدم اجماع و اتفاق نظر رهبران سياسى  این كشور در موضوعات كلان  به ويژه سياست خارجى و گزينش متحدان بين المللى افغانستان است.

در گذشته نيز تحميل سياست نقطه حائل براى افغانستان از سوى قدرت‌هاى بزرگ، سرنوشتى بدى را براى این كشور رقم زد. از نقطه نظر جيوپوليتيك، قرار نداشتن افغانستان در يكى از جبهات استراتيژيك جهانى در دوران جنگ سرد،این كشور را چندين دهه از توسعه در ابعاد مختلف آن بازداشت.

با دگرگونى‌هاى عميق و گسترده در اوضاع جهان و بيرون شدن افغانستان از تنگناى سياسى قبلى و گذشت يك و نيم دهه از گشايش صفحه ى جديدى از روابط این كشور با جهان، برخى از نخبه‌گان سياسى بر اين باورند كه خير و صلاح افغانستان در داشتن رابطه ى استراتيژيك با غرب و در رأس آن امريكاست. عده ى ديگر امنيت و توسعه كشور را در همگرايى با قدرت‌ها و كشورهاى منطقه مى‌بينند.

حامد كرزى و حواريونش با سرخورده‌گى از امريكا، معتقدند كه حضور آن كشور در افغانستان نه تنها جنگ و انگيزه ى تداوم آن را براى مخالفان مسلح را تشديد و تقويت مى‌نمايد، بلكه موجب نگرانى و تحريك كشورهاى همسايه و قدرت‌هاى منطقه نيز است. اين‌ها داشتن رابطه ى خوب را با جمهورى مردمى چين، فدراتيف روسيه، پاكستان، ايران و كشورهاى آسياى ميانه را به نفع افغانستان مى‌دانند.

در مقابل رهبران دو تيم تشكيل دهنده ى حكومت وحدت ملى، با همه ى اختلاف نظر شان، متفق القول اند كه منافع و مصالح كشور وابسته و پيوسته به داشتن رابطه ى استراتيژيك با غرب و امريكاست. اين‌ها كشورهاى همسايه را مغرض و مداخله گر دانسته، علل بحران چندين ساله كشور قلمداد مى‌كنند. به قدرت‌هاى منطقه نيز با ديده ى شك نگريسته، باور دارند كه فيل در گِل مانده را شاه فيل مى‌بايد كشيد و براى بيرون رفت افغانستان از چنين بحران عميقى، صرفاً حمايت همه جانبه ى امريكاست كه به عنوان يگانه ابرقدرت مطرح جهان كارساز مي‌تواند باشد نه قدرت‌هاى منطقه كه درگير مشكلات خود اند.

اين كه در نتيجه فعل و انفعالات اخير و تحولات سريع سياسى نظير گرم شدن روابط اسلام آباد با روسيه و چين، تيره‌گى روابط تركيه با اروپا و امريكا و تقربش به روسيه، دست بالاى روسيه و ايران در منازعه ى سوريه، همنوايى تركيه و ايران در مخالفت با همه پرسى كردستان و حمايت از بغداد، رويكرد دو پهلوى سعودى ها به امريكا و روسيه و ده‌ها عامل و فاكتور معين و مشخص ديگر كه اثرات ملموسش را روى استراتيژى جديد ترامپ كه در بر دارنده ى فشار مضاعف بالاى ايران و پاكستان است، وارد نموده. سفر مقامات بلند پايه امريكا به سعودى، دهلى، كابل و اسلام آباد در راستاى راهبرد جديد ايالات متحده در قبال اوضاع منطقه، سياست‌مداران خوشباور و كم تجربه را چنان ذوق زده نموده است كه تصور مى‌كنند. همه ى اين تحولات پيرامون قضاياى این كشور و در راستاى منافع ملی به پيش خواهد رفت كه آينده را در نظر شان مطلوب و روشن جلوه داده است.

اما تحليلگران سياسى به این باور اند كه تحركات سياسى امريكا در منطقه بر محور منافع كلان كشور خود شان طرح ريزى شد و براى متعادل ساختن و متوازن نمودن كشورهاى مختلف در اين چارچوب، نياز به همگرايى هاى مقطعى و منطقه ى برخى كشورها دارند. ايالات متحده در اين مقطع زمان براى مهار چين و تضعيف روسيه و وارد نمودن فشار بالاى رهبر لجام گسيخته ى كورياى شمالى و مهار رهبران مذهبى جمهورى اسلامى ايران، روى همكارى جدى و استراتيژيك هند و عربستان به مثابه قدرت‌هاى بزرگ و متنفذ آسيايى حساب مى‌نمايند. و اين مأمول جز با رعايت منافع منطقه ى اين دو كشور در برابر رقباى سياسى شان ميسر و ممكن به نظر نمى رسد. از نزديكى افغانستان با هند نيز مي‌خواهند به عنوان عامل فشارى بر پاكستان سود ببرند.

روي هم‌رفته چنين نتيجه مي‌توان گرفت كه تحولاتى به اين عمق و گسترده گى، نمي‌تواند محدود به منافع افغانستان باشد. بلكه فراتر از آن و در راستاى منافع جهانى و منطقه ى امريكا و ساير كشورها طرح ريزى شده. بناً به سود افغانستان خواهد بود تا منافع و مصالح محدود خود را در چارچوب چنين استراتيژى بزرگى جستجو نمايد و خود را از آسيب هاى احتمالى و جانبى آن محفوظ نگهدارد و اين مهم جز با داشتن سياست خارجى كثيرال‌محوري كه علاوه بر رعايت منافع علياى افغانستان، ديدگاه همسايه‌گان، كشورهاى منطقه و قدرت‌هاى بزرگ در آن نيز لحاظ شده باشد، ميسر و مقدور نخواهد بود.

Please rate this

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

  • This text is worth everyone's attention. How can I find out more?
    By cat